3 - كالاى روسى - از مجموع كالاى روسى 110400 ليره بوسيلهء خطآهن ماوراء بحر خزر وارد مىشود كه پارچه‌هاى نخى ساده و الوان يك سوم واردات بوده و قلم عمدهء ثانوى قند و شكر كه محصولات فرانسوى يا هندى را از بازار خارج كرده است و هر پوند به چهار و نيم پنس در بازار فروخته مىشود و اين ارزانى قيمت ناشى از مساعده‌هائى است كه دولت روس به صادركنندگان روسى از اين بابت پرداخت مىكند « 1 » و بدين مناسبت رقابت براى محصولات قند و شكر هند با اينكه از نيشكر ساخته مىشود غيرممكن است . ظروف و چينى - آلات روسى كه تقريبا در همه جا هست به مبلغ 11500 ليره بوده و ميزان قيمت فلزآلات فقط هزار ليره كمتر . صادرات به روسيه - اكنون صادرات خراسان را در نظر مىگيريم كه از جهات وضع طبيعى علامت اين حقيقت است كه تجارت صادراتى با روس به مراتب بيشتر از هندوستان است غير از آن قسمت از اجناس هندى كه از طريق خراسان به سرزمين روس مىبرند . ارقام صادرات به روسيه ( كه البته مقدارى بوسيلهء ترانزيت براى مقصد اروپاست ) به جمع مبلغ 111500 ليره مىرسد كه پنبه بواسطهء تسهيلاتى كه مجرى است و قبلا اشاره كردم موجب اين رقم درشت تقريبا 43000 ليره است و نصف جمع مبلغ مزبور هم بابت پشم است و معادل 5700 ليره فرش‌هاى تركمنى و ايرانى به اروپا فروخته مىشود . البته اين مقدار به خود روسيه صادر نمىشود و همچنين از مجموع محصول فيروزه از معدن معروف آن در نيشابور كه جمعا سالانه 23000 ليره است در سال 1889 بالغ بر 17000 ليره بوسيلهء خطآهن ماوراء بحر خزر به اروپا صادر گرديد . افزايش تجارت ايران و روس - براى نشان دادن افزايش سرشار در مقدار

--> ( 1 ) - يك منات روسى ( 2 شلينگ ) هر پوت حقوق انحصار قند و شكرى در صورت صدور به خارج مسترد مىشود ولى در آسياى مركزى و ايران اين مزيت بواسطه اينكه رقباى خارجى از بازارهاى ايران رانده شده‌اند از اول مه 1891 ملغى گرديد .